ژاپن در شرایطی که تنش‌های منطقه‌ای در شرق آسیا رو به افزایش است، بودجه دفاعی بی‌سابقه‌ای را برای سال مالی ۲۰۲۶ تصویب کرد. این تصمیم نشان‌دهنده تغییر رویکرد توکیو در قبال تهدیدهای امنیتی و تلاش برای تقویت توان نظامی در برابر چین، کره شمالی و روسیه است.

کابینه ژاپن در تاریخ ۲۶ دسامبر ۲۰۲۵ (۵ دی ۱۴۰۴) و به ریاست نخست‌وزیر سانائه تاکایچی (Sanae Takaichi)، بودجه دفاعی سال مالی ۲۰۲۶ را به‌طور رسمی تصویب کرد. رقم این بودجه به ۹.۰۴ تریلیون ین، یعنی حدود ۵۸ میلیارد دلار، می‌رسد؛ رقمی که به‌عنوان بزرگ‌ترین بودجه نظامی تاریخ ژاپن شناخته می‌شود و نشان‌دهنده تغییر قابل‌توجه در رویکرد دفاعی این کشور است. این افزایش، که حدود ۳.۸ درصد بیشتر از بودجه دفاعی سال ۲۰۲۵ محسوب می‌شود، بخشی از برنامه پنج‌ساله ژاپن برای رساندن هزینه‌های دفاعی به سطح ۲ درصد تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۲۵ است؛ هدفی که سال‌ها درباره آن بحث شده و اکنون در حال تحقق است.

براساس جزئیات منتشرشده، بخش قابل‌توجهی از این بودجه به توسعه توان موشکی دوربرد اختصاص خواهد یافت؛ حوزه‌ای که ژاپن طی سال‌های اخیر توجه ویژه‌ای به آن نشان داده است. علاوه بر این، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای گسترش سامانه‌های بدون سرنشین، از جمله پهپادهای پیشرفته و شناورهای خودکار، در نظر گرفته شده است. یکی دیگر از بخش‌های مهم این طرح، ایجاد سامانه دفاع ساحلی چندلایه با نام شیلد (SHIELD) است؛ سامانه‌ای که قرار است با هدف مقابله با تهدیدهای احتمالی در مرزهای دریایی ژاپن طراحی، توسعه و عملیاتی شود و نقش مهمی در تقویت امنیت دریایی این کشور ایفا کند.

افزایش بودجه دفاعی ژاپن در شرایطی انجام می‌شود که ایالات متحده نیز طی سال‌های اخیر فشار زیادی بر متحدان خود برای افزایش هزینه‌های نظامی وارد کرده است. هم‌زمان، نگرانی‌ها درباره فعالیت‌های نظامی چین در دریای چین شرقی و جنوبی، آزمایش‌های موشکی مکرر کره شمالی و حضور نظامی روسیه در منطقه، فضای امنیتی شرق آسیا را پیچیده‌تر کرده و توکیو را به سمت تقویت توان دفاعی و بازدارندگی سوق داده است.

این بودجه بخشی از طرح پنج‌ساله ۴۳ تریلیون ینی (تقریباً ۳۴۰ میلیارد دلار) ژاپن به‌شمار می‌رود؛ طرحی که هدف آن ارتقای توان بازدارندگی، توسعه ظرفیت‌های جدید در حوزه دفاع سایبری، فضایی و زیستی، همچنین آماده‌سازی کشور برای تهدیدهای نوظهور است. کارشناسان نظامی معتقدند این تصمیم می‌تواند نقطه عطفی در سیاست دفاعی ژاپن باشد و مسیر تازه‌ای برای نقش این کشور در امنیت منطقه‌ای و حتی جهانی ایجاد کند؛ مسیری که نشان می‌دهد ژاپن در حال عبور از محدودیت‌های سنتی دفاعی خود و ورود به مرحله‌ای جدید از توانمندسازی نظامی است.

هنگامی که شارژ باتری پهپادها تمام می‌شود، به سمت مبدا پرواز می‌کنند یا سقوط می‌کنند. با این حال، یک فناوری جدید ممکن است به این وسایل نظامی اجازه دهد در حین پرواز شارژ شوند. استارتاپ PowerLight Technologies در تاریخ ۱۶ دسامبر در یک بیانیه مطبوعاتی اعلام کرد که آزمایش‌های اولیه سیستم انتقال توان لیزری را برای وسایل هوایی بدون سرنشین به پایان رسانده است. این پروژه که هزینه‌های آن توسط وزارت دفاع ایالات متحده پرداخت شده، ترکیبی از یک فرستنده پرقدرت با یک گیرنده سبک‌وزن است تا پهپادها را از راه دور شارژ کند. تام ناگنت (Tom Nugent)، مدیر ارشد فناوری پاورلایت گفت: “این چیزی فراتر از انتقال توان نقطه به نقطه با استفاده از لیزر است؛ ما در حال ساخت یک شبکه انرژی هوشمند هستیم.”

طرح‌های آماده‌شده برای شارژ بی‌سیم پهپادها در حین پرواز

فرستنده استارتاپ پاورلایت در حین آزمایش برد در دسامبر سال ۲۰۲۵

یک گیرنده با وزن تقریبی ۲.۷ کیلوگرم (۶ پوند) روی پهپاد نصب شده است که از مبدل‌های توان لیزری برای تشخیص لیزرها و تبدیل آن‌ها به برق بهره می‌برد. یک ماژول کنترل اضافی نیز به برقراری ارتباط وسیله با ایستگاه زمینی کمک می‌کند. استارتاپ پاورلایت اعلام کرد که در تست‌های اخیر، این سیستم موفق شد لیزرها را به پهپادهایی که تا ارتفاع ۵۰۰۰ فوت (۱۵۲۴ متر) پرواز می‌کردند منتقل کند. این اجزا یک خط انرژی بی‌سیم را تشکیل می‌دهند که به‌صورت نوری هواپیما را ردیابی کرده و کیلووات‌ها انرژی را به باتری نصب‌شده در پهپاد منتقل می‌کند. ناگنت در ادامه گفت: “فرستنده ما با پهپاد ارتباط برقرار کرده، سرعت و جهت آن را ردیابی می‌کند و انرژی را دقیقا به جایی که نیاز است، منتقل خواهد کرد. ما اکنون الگوریتم‌های انتقال نیرو و ردیابی را با موفقیت آزمایش کرده‌ایم و معماری اصلی مورد نیاز برای نمایش‌های پروازی آینده‌مان نیز آماده است.”

فناوری انتقال انرژی از طریق لیزر

طرح مفهومی سیستم انتقال انرژی از فرستنده زمینی به گیرنده تعبیه‌شده روی پهپاد

این فناوری جدید بخشی از طرح “انتقال توان از طریق لیزر به پهپاد” وزارت دفاع آمریکا برای ایجاد تکنیک‌های این چنینی به منظور تامین انرژی سیستم‌های هوایی خودران است. فاطمه حمدانی، مدیرعامل شرکت Kraus Hamdani Aerospace که شریک پاورلایت در این پروژه است، در این بیانیه گفت: “وسیله‌ای که برای سوخت‌گیری یا شارژ مجدد نیازی به فرود نداشته باشد، وسیله‌ای است که هرگز از کار نمی‌افتد.” البته این اولین باری نیست که پاورلایت با دولت آمریکا همکاری می‌کند. سال گذشته، این استارتاپ به شرکت بلو اوریجین جف بزوس در طراحی یک سیستم انتقال توان از طریق لیزر برای شارژ ربات‌های کاوشگر در ماه پیوست. پاورلایت همچنین قرار است نخستین دور از تست‌های پرواز خود را در اوایل سال ۲۰۲۶ آغاز کند تا قابلیت پرواز بی‌پایان پهپادها را به نمایش بگذارد.

مقام‌های ارتش ایالات متحده آمریکا جزئیات تازه‌ای از برنامه تسلیحات هایپرسونیک دوربرد این کشور منتشر کرده‌اند. این اطلاعات در جریان بازدید وزیر دفاع آمریکا، پیت هگست (Pete Hegseth)، از پایگاه ردستون در ایالت آلاباما ارائه شد و تصویری روشن‌تر از برد و نقش عملیاتی نخستین سامانه ضربتی هایپرسونیک ارتش آمریکا به دست داد. در این بازدید، هگست اعلام کرد که پایگاه ردستون به مقر جدید فرماندهی فضایی ایالات متحده تبدیل خواهد شد.

در جریان این بازدید، فرماندهان ارشد ارتش آمریکا توضیحات مفصلی درباره مجموعه موشکی این کشور ارائه کردند که یکی از مهم‌ترین بخش‌های آن به سلاح هایپرسونیک دوربرد با نام Dark Eagle اختصاص داشت. این موشک که به‌صورت زمینی و با پرتابگرهای متحرک شلیک می‌شود، در دسته سلاح‌های هایپرسونیک از نوع بوست-گلاید قرار می‌گیرد و به‌طور ویژه برای هدف قرار دادن اهداف حساس، حیاتی و ارزشمند در فواصل بسیار طولانی طراحی شده است.

پس از شلیک، موشک یک سامانه گلاید را به سرعتی فراتر از ماخ ۵ می‌رساند. این سامانه پس از جدایی از موشک، با مانورهای پیچیده در جو به سمت هدف حرکت می‌کند. ترکیب سرعت فوق‌العاده بالا، توانایی مانور گسترده و مسیر پروازی پایین باعث می‌شود شناسایی و رهگیری آن توسط سامانه‌های پیشرفته دفاع هوایی و موشکی به‌شدت دشوار شود و عملاً زمان واکنش دشمن به حداقل برسد.

ژنرال فرانسیسکو لوزانو (Francisco Lozano)، مدیر بخش هایپرسونیک نیروی هوایی آمریکا، در این نشست اعلام کرد که موشک Dark Eagle بردی در حدود ۳۵۰۰ کیلومتر دارد. این نشست که توسط C-SPAN ضبط شد، شامل توضیحات لوزانو بود که تأکید داشت این موشک در صورت شلیک از گوام قادر است به چین برسد و از اروپای غربی مسکو را هدف قرار دهد.

این اظهارات نشان‌دهنده بردی طولانی‌تر از آن چیزی است که پیش‌تر به‌طور عمومی اعلام شده بود. وزارت دفاع آمریکا پیش‌تر برد این موشک را حداقل ۲۷۷۵ کیلومتر عنوان کرده بود. هنوز مشخص نیست افزایش برد ناشی از تغییرات طراحی و نتایج آزمایش‌های جدید بوده یا به دلیل اعلام اعداد کمتر برای حفظ محرمانگی صورت گرفته است؛ رویکردی که در زمینه توانایی‌های موشکی حساس امری رایج محسوب می‌شود.

یکی دیگر از افسران ارتش آمریکا در این نشست درباره کلاهک موشک توضیح داد و اعلام کرد وزن آن کمتر از ۱۴ کیلوگرم است. این میزان در مقایسه با سلاح‌های متعارف دوربرد کوچک به نظر می‌رسد، اما مقام‌ها تأکید کردند که قدرت تخریبی Dark Eagle عمدتاً به انرژی جنبشی ناشی از سرعت بسیار بالای آن وابسته است. این افسر توضیح داد که وظیفه اصلی کلاهک پراکندن پرتابه‌هاست تا اثرات تخریبی در محدوده‌ای به اندازه یک پارکینگ بزرگ ایجاد شود و توانایی تخریب گسترده‌تری داشته باشد.

تحلیلگران نظامی مدت‌هاست اشاره کرده‌اند که سامانه‌های هایپرسونیک بوست-گلاید حتی با کلاهک‌های کوچک می‌توانند به دلیل نیروی برخورد شدید، خسارت قابل توجهی وارد کنند. استفاده از کلاهک انفجاری-ترکش‌زا که در این نشست مطرح شد، توانایی موشک را برای از کار انداختن اهداف نرم مانند سامانه‌های راداری، تجهیزات دفاع هوایی و مراکز فرماندهی و کنترل افزایش می‌دهد و آن را به ابزاری مؤثرتر در میدان نبرد تبدیل می‌کند.

همان افسر ارتش افزود که موشک Dark Eagle قادر است حداکثر برد خود را در کمتر از ۲۰ دقیقه طی کند. این ویژگی اهمیت آن را برای مأموریت‌های ضربتی سریع علیه اهداف متحرک یا مناطق نظامی برجسته می‌کند. چنین سرعتی زمان هشدار و واکنش دشمن را به‌شدت کاهش می‌دهد و همین موضوع یکی از عوامل اصلی سرمایه‌گذاری آمریکا در توسعه تسلیحات هایپرسونیک به شمار می‌رود.

موشک Dark Eagle قرار است نخستین سلاح هایپرسونیک باشد که به‌طور عملیاتی در خدمت ارتش آمریکا قرار می‌گیرد. در همین حال، نیروی دریایی آمریکا نیز در حال توسعه سامانه‌ای مشابه با نام Intermediate-Range Conventional Prompt Strike است که از همان معماری موشکی برای پرتاب از کشتی‌های سطحی و زیردریایی‌ها استفاده می‌کند و به این ترتیب دامنه استفاده از فناوری هایپرسونیک در نیروهای مسلح آمریکا گسترده‌تر خواهد شد.

علاقه به میزان تخریب این سلاح به‌ویژه پس از گزارش‌هایی در سال گذشته افزایش یافت؛ گزارش‌هایی که نشان می‌داد آزمایش‌کنندگان وزارت دفاع آمریکا درباره کارایی آن در برابر برخی اهداف خاص پرسش‌هایی مطرح کرده‌اند. با این حال، آخرین اطلاعات منتشرشده نشان می‌دهد ارتش آمریکا همچنان اطمینان دارد که Dark Eagle به‌عنوان یک گزینه قدرتمند برای حملات متعارف دوربرد عمل خواهد کرد و به‌زودی به مرحله استقرار عملیاتی نزدیک می‌شود.

ارتش ایالات متحده در حال ارزیابی این موضوع است که آیا بالگرد نامدار AH-64E آپاچی (V6) می‌تواند در میدان نبردی که روزبه‌روز مملو از پهپادهای کوچک و ارزان‌قیمت‌تر می‌شود، نقش پدافندی ضدپهپاد را ایفا کند یا نه. این بالگرد که معمولاً برای نابودی تانک‌ها به‌کار گرفته می‌شود، برای حفظ کارآمدی در چنین صحنه نبردی نیازمند پشت سر گذاشتن آزمایش‌هایی دقیق است تا میزان توانایی واقعی آن روشن شود.

براساس گزارش‌ها، آپاچی در این آزمون‌ها فراتر از انتظار عمل کرده است. در جریان این ارزیابی‌ها، آپاچی موفق شد ۱۳ پهپاد از مجموع ۱۴ پهپاد هدف را سرنگون کند که نشان‌دهنده نرخ موفقیت چشمگیر آن است.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر نمایان می‌شود که در نظر بگیریم پهپادهای کوچک اکنون یکی از تهدیدهای اصلی در میدان‌های نبرد محسوب می‌شوند؛ نمونه بارز آن جبهه‌های درگیری در اوکراین است. از همین رو ارتش‌های جهان در تلاش‌اند تا خلأهای دفاعی خود در برابر این تهدید جدید را پوشش دهند. در کنار توسعه فناوری‌های تازه، برخی ارتش‌ها مانند ارتش ایالات متحده در پی آن‌اند که توان دفاعی سامانه‌های موجود خود را نیز دوباره ارزیابی کنند. نتیجه آزمایش‌های اخیر نشان می‌دهد که این پلتفرم‌ها، بدون نیاز به ارتقای گسترده، قادر به ایفای نقشی مؤثر هستند.

در این آزمایش‌ها از مجموعه کامل تسلیحات موجود بر روی بالگردهای آپاچی استفاده شد؛ از توپ‌های نزدیک‌برد تا سامانه‌های موشکی دوربرد. برای درگیری‌های دوربرد، بالگردهای آزمایشی به موشک‌های مشترک هوا به زمین (JAGM) و موشک‌های هلفایر مجهز بودند و هدایت آن‌ها نیز توسط رادار لانگ‌بو انجام می‌شد.

برای بردهای متوسط، راکت‌های هدایت‌شونده لیزری APKWS با کالیبر ۷۰ میلی‌متر مورد استفاده قرار گرفتند؛ مهماتی ارزان‌تر از موشک‌ها که در برابر پهپادهای کم‌هزینه عملکردی فراتر از حد انتظار نشان داده‌اند و آن‌ها را به گزینه‌ای ایده‌آل تبدیل کرده‌اند.

در این آزمایش همچنین از توپ زنجیره‌ای ۳۰ میلی‌متری آپاچی با مهمات انفجار زیاد نیز استفاده شد که به‌عنوان آخرین لایه دفاعی در شرایط نزدیک به‌کار می‌رود.

انتخاب آپاچی V6 برای این آزمایش‌ها نکته مهمی بود، زیرا این نسخه یکی از پیشرفته‌ترین انواع این بالگرد محسوب می‌شود و عملاً همانند یک گره پروازی جمع‌آوری و اشتراک‌گذاری داده عمل می‌کند. این نسخه دارای رادار لانگ‌بو ارتقایافته و حسگرهای الکترواپتیکی و فروسرخ پیشرفته‌تر است. علاوه بر این، قابلیت شبکه‌سازی Link 16 و سامانه پیشرفته هم‌افزایی سرنشین و بدون‌سرنشین MUMT-X ساخته L3 Harris نیز روی آن نصب است.

مجموع این تجهیزات باعث می‌شود آپاچی V6 قادر باشد پهپادها را از فاصله‌های دور شناسایی کند و همچنین اطلاعات ردگیری پهپادها را از رادارهای زمینی، تفنگداران دریایی، ناوهای نیروی دریایی یا سایر بالگردها دریافت کند و همزمان داده‌های حسگرهای خود را نیز برای واحدهای دیگر ارسال نماید. چنین قابلیتی آن را به یک گره ارزشمند در شبکه آتش در میدان نبرد تبدیل می‌کند؛ دستاوردی چشمگیر برای بالگردی که نخستین‌بار در میانه دهه ۱۹۷۰ پرواز کرد.

با توجه به اثبات کارآمدی آپاچی در میدان نبرد مدرن، ارتش ایالات متحده برنامه‌ریزی کرده است تا دستورالعمل‌های آموزشی این بالگرد را بازنگری کند. مأموریت‌های استاندارد جدیدی برای مقابله با پهپادها و جداول جدید تیراندازی برای درگیری با ازدحام پهپادها تدوین خواهد شد و همچنین تلاش می‌شود تا آپاچی بیش از پیش با واحدهای پدافند هوایی زمینی یکپارچه شود.

در نتیجه این روند، آپاچی در حال گذار از نقش سنتی ضدتانک به یک پلتفرم چندمنظوره پدافندی و ضدپهپاد است. این بالگرد اکنون به‌سرعت در حال تبدیل شدن به یکی از اجزای کلیدی سامانه فرماندهی و کنترل مشترک در تمام حوزه‌ها است. عملکرد آن نشان داده که می‌تواند به‌عنوان یک نیروی واکنش سریع ضدپهپاد، برای حفاظت از نیروها، پایگاه‌ها و حتی زیرساخت‌های حساس به‌سرعت وارد عمل شود.

نسخه‌های آینده مانند نسخه‌های ۶.۵ و ۷ و همچنین پهپادهای همکار جدید موسوم به اثرات پرتاب‌ شونده از هوا، جایگاه این بالگرد را در نقش ضدپهپاد بیش از پیش تثبیت خواهند کرد.